*<<* فلسفه قيام عاشورا *>>*

[فرشته مهربان]

نقد وبررسی این دیدگاه

این نگرش به دلایل ذیل، ظاهراً درست و تمام نیست:

الف: تلائم و هماهنگی سیره معصومان(علیهم السلام) با شرایط و مقتضیات انسان ها
لازمه این دیدگاه آنست که پیامبران (صلوات الله علیهم اجمعین) و امامان(علیهم السلام)موجودهایی هستند که از عالم غیب آمده و هم چون فرشتگان، طبیعت و احکام ویژه ای دارند، در حالی که قرآن کریم چنین دیدگاهی را به صراحت رد کرده و آنان را همانند سایر انسان ها می داند که اعمال و رفتارشان ـ به ویژه فعالیت های اجتماعی شان ـ بشری است و انگیزه انسانی دارد: قُلْ اِنّما اَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ... هم چنانکه اسوه بودن پیامبر(صلی الله علیه وآله)نیز که قرآن از آن سخن می گوید، تأکیدِ دیگری بر تلائم و هم سویی سیره معصومان(علیهم السلام)با شرایط و توانمندی های بشر است.
از این رو اگر اقدامها و فعالیت های تبلیغی معصومان(علیهم السلام)، هم سو و ملایم با طبع آدمی نبود، نمی توانستند بِشر را هدایت و در نتیجه دگرگون کنند; چرا که هر گونه تغییر در آدمی، اگرچه منبع آن غیبی و از سوی خدا باشد; اما راه و مسیر دگرگونی، جز با راه و روش انسان خاکی میسر نیست. چنانکه قرآن در این باره می فرماید: ولو جعلناه ملکا لجعلناه رجلااگر او [پیامبر(صلی الله علیه وآله) ]را فرشته ای قرار می دادیم باز وی را به صورت انسانی در می آوردیم.

بنابراین، این باور که امام حسین(علیه السلام) از آن رو که معصوم بوده، تکلیف خاصی داشته و انگیزه قیام وی، قابل فهم و درک بشر نیست، با دیدگاه قرآنی که قائل به طبیعی و بشری بودن اعمال و رفتار معصومان(علیهم السلام) است، هم خوانی ندارد.

ب:وظیفه همگانی بودن قیام از دیدگاه امام(علیه السلام)
جملاتی از امام حسین(علیه السلام) در دست است که به صراحت دلالت دارد که حضرت قیام بر ضد حکومت اموی را وظیفه خاص خویش نمی دانسته بلکه آن را تکلیف هر مسلمانی می دانسته اند. از این رو تمامی مسلمانان را به این امر فرا می خواندند. نمونه هایی از این فراخوانی عمومی چنین است: حضرت در نامه ای به بنی هاشم هنگام خروج از مکه،نوشتند: ومن لم یلحق بی لم یدرک الفتح هرکه به من نپیوندد، به پیروزی و رستگاری نرسیده است.
و هنگامی که با سپاه هزار نفری حر رو در رو قرار می گیرند، می فرمایند:
"ایها الناس! ان رسول الله(صلی الله علیه وآله) قال: من رأی سلطاناً جائراً مستحلاً لحرم الله، ناکثاً لعهدالله، مخالفاً لسنة رسول الله(صلی الله علیه وآله)، یعمل فی عبادالله بالاثم و العدوان، فلم یغیر علیه بفعل ولاقول، کان حقاً علی الله ان یدخله مدخله"
ای مردم ! رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمودند: کسی که فرمانروای ستمگری را ببیند که حرام خدا را حلال کرده و پیمان الهی را شکسته و با سنت رسول خدا(صلی الله علیه وآله)مخالفت ورزیده در میان بندگان خدا با گناه و تجاوزگری رفتار می کند، ولی در برابر او با کردار و گفتار خود برنخیزد، برخداست که او را در جایگاه (پست و عذاب آور) آن ستمگر قرار دهد.
خطاب ایها الناس و استشهاد به کلام رسول خدا(صلی الله علیه وآله) که به طور مطلق فرمودند: مَنْ رَأی سُلْطاناً جائِراً مُسْتَحِلاً لِحُرُمِ اللهِ ... دلالت بر عمومیت تکلیف قیام بر ضد حکومت یزید و عدم اختصاص آن به امام(علیه السلام) و اولیای دین می کند.
و درمنزل ذوحُسُم چنین فرمودند:
اَلا تَرَوْنَ اَنَّ الْحَقَّ لایُعْمَلُ بِهِ وَاَنَّ الْباطِلَ لایُتَناهی عَنْهُ لیَِرْغَبِ الْمُؤمِنُ فِی لِقاءِ اللهِ مُحِقِّاًً
آیا نمی بینید که به حق عمل نمی شود و از باطل باز داشته نمی شود؟ [در چنین شرایطی ]باید مؤمن [نه فقط امام(علیه السلام) و بزرگان دین] خواهان دیدار خدا باشد.

بنابر سخن پیشین، امام(علیه السلام) جهاد و انقلاب را وظیفه هر مؤمنی می داند نه فقط وظیفه خویش از آن جهت که امام است. از این رو نمی فرمایند: لیرغب الحسین یا لیرغب الامام; بلکه می فرمایند: لیرغب المؤمن.
افزون بر این، دعوت امام(علیه السلام) از افراد مختلف برای اینکه با او همراه شوند، نیز مؤید این مطلب است که حضرت قیام را وظیفه همه مسلمانان می دانست نه تکلیف اختصاصی خود و اولیای دین ، به ویژه آنکه برخی از افراد دعوت شده مثل عبیدالله بن حر جعفی نه تنها جزو بزرگان دین نبوده، بلکه دارای سابقه بدی بودند.

ادامه دارد .......

.