● خودآگاهی و مهارت های زندگی ●

[طنین باران]

مهارت سوم: قاطعیت و جرأت‌ ورزی

تعریف قاطعیت

قاطعیت یعنی توانایی ابراز صادقانه و مستقیم افکار، نظرات، احساسات و نگرش‌ ها بدون احساس اضطراب و ترس، به‌ طوری‌ که از دید دیگران مناسب بوده و علاوه بر دفاع از حقوق خود، سبب از بین رفتن حقوق دیگران نیز نشود

آگاهی از حقوق فردی، اولین گام در یادگیری مهارت جرأت‌ مندی است، زیرا تا وقتی شخص از حقوق خود آگاه نباشد، نمی‌ تواند رفتار قاطعانه داشته باشد.

شما چه حقوقی در ارتباط با دیگران دارید

- انتخاب‌های مهم برای زندگی‌ تان

- اشتباه کردن و پذیرفتن مسئولیت آن

- گفتن"نه"به درخواست‌ های غیرمنطقی دیگران

- دفاع از عقاید خود و در صورت نیاز تغییر آن

- مجبور نبودن به توضیح در مورد احساس‌ ها و دلایل کارهای شخصی خود


چرا نمی‌توانید قاطع باشید:

- ترس "از دست دادن روابط"

- احساس گناه در مورد "نه گفتن"

- باورهای اشتباهی مثل:

"حرف دیگران را گوش نکنم، آدم خودخواهی هستم."

"همیشه باید دیگران از من راضی باشند."

"خواسته‌ های دیگران بر خواسته‌ های من مقدم است."

چگونه رفتار قاطعانه را در خود ایجاد کنید:

1. به‌کارگیری جملات من

2. تکرار مکرر

3. حد وسط را گرفتن

4. خلع سلاح

5. قاطعیت تدریجی

6. گوشزد کردن نتیجه کار


1. به‌کارگیری جملات من:

در این تکنیک فرد، نظر و احساس خود را به طرف مقابل به‌صورت قاطعانه می‌ گوید. در این موارد استفاده از "جملات من" لازم است:

● جملات به صورت اول شخص گفته شود
چون ضمایر دوم شخص، حالت دستوری می‌ شود. به‌جای "تو اصلاً به من توجه نمی‌ کنی"، بگویید: "وقتی در مهمانی کنار من نبودی، ناراحت شدم."

● در جملات، گوشه و کنایه نباشد.

● کار فرد را تفسیر نکنید، به‌ جای "منو ضایع کردی"، بهتر است بگویید: "در مهمانی، به پیشنهاد من، در مورد دانشگاه رفتن، خندیدی." پس، نیت او را تفسیر نکنید: اینو گفتی، پس منظورت.......... بود.

● انتظارات خود را بار بعد به صورت جمله مثبت بگوئید.

● از قیدهای مطلق در گفته‌های خود استفاده نکنید: "همیشه اینجوری هستی، هیچ‌ وقت به من توجه نمی‌کنی، چقدر تا الان بهت گفتم، ...".

شما می‌توانید از فرمول زیر برای بیان جملات استفاده کنید:

من + توصیف موقعیت + بیان احساس خود + انتظار یا پیشنهادی که برای دفعه بعد دارم.

برای مثال:‌ من + وقتی‌که بدون هماهنگی، به خانه دیر می‌آیی + عصبانی می‌ شوم + از تو می‌ خواهم قبل از دیر آمدن من را نیز مطلع سازی.

یادتان باشد در هنگام استفاده از این تکنیک به این موارد دقت کنید:

- قاطع بودن لحن، زبان بدن و کلام

- پافشاری روی حرف خود

- پرهیز از بیان ایرادهای زیاد

- در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی

- موضوعات گذشته را پیش نکشید.

- کلی گویی نکنید.

- اگر به خواسته‌ ی شما توجه کرد، حتی به مقدار کم از او تشکر کنید.

- از رفتارش انتقاد کنید. نه اینکه شخصیت او را زیر سؤال ببرید.

2. تکرار مکرر:


وقتی طرف مقابل پافشاری زیادی برخواسته‌ اش دارد، به‌ جای بحث کردن، پاسخ خود را مرتب تکرار کنید؛ اینجا نیازی به توجیه بیشتر نیست. می‌ توان عبارت کلیدی خود را مرتب و به‌ آرامی و بدون خشم تکرار کنید ‌تا فرد متوجه شود، به نتیجه نخواهد رسید.

مثال: پسر بچه: مامان میشه امشب مشق‌ هامو ننویسم؟
مادر: نه، عزیزم. باید بنویسی.
پسر بچه: خواهش می‌ کنم. فقط امشب...
مادر: نه، عزیزم. باید بنویسی.
پسر بچه: بهت قول می‌دم، از فردا می‌ نویسم.
مادر: نه، عزیزم. باید بنویسی.


3. حد وسط را گرفتن:

وقتی امنیت شغلی، آسیب جسمی یا درگیری حقوقی مطرح است، بهتر است که فرد نظر خود و طرف مقابل را تعدیل کند، حد وسط را گرفته تا رضایت دو طرف تأمین شود.

4. خلع سلاح:

وقتی کسی از شما انتقاد می‌ کند، احساس خشم و عصبانیت می‌ کنید و با خود فکر می‌ کنید:‌ "من حق دارم از خودم دفاع کنم، چرا او باید به من توهین کند؟" این افکار منجر به کشمکش ذهنی بی‌ فایده می‌شود.‌ در روش خلع سلاح، ‌در برابر انتقاد، نکته مثبتی در جمله فرد پیدا کنید و خود را جای طرف مقابل بگذارید و مسئله را از دید او بنگرید.‌

برای مثال: نفر اول: "واقعاً که خیلی بی‌ شعوری."

نفر دوم: "حق با شماست من بی‌ شعورم، اما شما که شعور داری، به نظرتون الان دارید درست برخورد می‌ کنید؟"

نفر اول: "خیلی مغروری."
نفر دوم: "بله درسته. می‌ دونم. گاهی مغرور می‌ شم."

5. قاطعیت تدریجی:

اگر با تکنیک‌های فوق به نتیجه نرسیدید، پاسختان را با قاطعیت کم شروع کنید و به تدریج میزان آن را افزایش دهید.

مثال: دوست شما با اصرار از شما می‌ خواهد که به همراه او به مهمانی بروید.

شما می‌ توانید از شیوه‌ی قاطعیت تدریجی زیر ‌استفاده کنید:

- "نه!"
- "من به مهمانی نمی‌آیم."
- "دومین بار است که دارم می‌ گم من اهل اینجور مهمانی‌ ها نیستم."
- "ببین چند بار گفتم و ازت می‌ خوام که دیگه در این مورد باهام صحبت نکنی."
- "ولم کن."

6. گوشزد کردن نتیجه کار:


اگر روش قاطعیت تدریجی ‌نیز جواب ندهد، باید نتیجه کار را به فرد گوشزد کرد. پیامد و زمان آن باید مشخص باشد. مشخص کردن پیامد نباید به‌ صورت تهدید باشد و به لحن شما بستگی دارد. اگر این‌ ها رعایت شود، شنونده را به همکاری و عدم پرخاشگری دعوت می‌ کند.
برای مثال:
"اگر اشتباهات شما در انجام کارها ادامه یابد، در تمدید قرارداد شما ‌تجدید نظر می‌ شود."

"اگر به کلاس‌ ها نیایی، احتمالاً این درس را می‌ افتی."

"اگر تکالیفت را به موقع انجام ندهی، ‌به پارک نمی‌ رویم